Σε μια κατάμεστη αίθουσα στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης, η εκδήλωση με θέμα «Το μαύρο κύμα της Ακροδεξιάς», που διοργάνωσε το «Σημείο για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς», ανέδειξε τις πολυεπίπεδες απειλές που αντιμετωπίζει η σύγχρονη κοινωνία απέναντι στην κανονικοποίηση του νεοαυταρχισμού, του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας. Εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της πολιτικής και της κοινωνίας των πολιτών συνέθεσαν το ψηφιδωτό μιας ανησυχητικής πραγματικότητας, θέτοντας επί τάπητος προτάσεις ρήξης και προοδευτικής διεξόδου.
Ο συντονιστής της συζήτησης, Κωστής Παπαϊωάννου, έδωσε τον τόνο, περιγράφοντας το ευρωπαϊκό και ελληνικό τοπίο μετά τα εκλογικά σοκ της Γερμανίας και την πτώση των ιστορικών «φραγμάτων» μεταξύ κεντροδεξιάς και ακροδεξιάς. Έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην κρίση αντιπροσώπευσης, την προσπάθεια εξωραϊσμού και επανόδου καταδικασμένων στελεχών της Χρυσής Αυγής, καθώς και την ανησυχητική διείσδυση φασιστικών πυρήνων στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Από την πλευρά της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, σημείωσε ότι η ρίζα του κακού βρίσκεται στη διάλυση του κοινωνικού συμβολαίου. «Όταν ο πολίτης νιώθει ανασφάλεια και φτώχεια, η οργή του εργαλειοποιείται από την ακροδεξιά εναντίον του πιο αδύναμου», ανέφερε, ζητώντας από τις προοδευτικές δυνάμεις να επανακτήσουν τον έλεγχο της ατζέντας για τα δημόσια αγαθά. Μάλιστα, χαρακτήρισε ξεκάθαρο λάθος τη συγκυβέρνηση του 2011 με το ΛΑΟΣ που νομιμοποίησε ακροδεξιά πρόσωπα, αναδεικνύοντας παράλληλα τη μάχη της καθημερινότητας στις γειτονιές της Αθήνας μέσω της στήριξης των σχολείων, των δομών υγείας και της ένταξης των μεταναστών.
Στην ευρωπαϊκή διάσταση του φαινομένου εστίασε η πολιτική επιστήμονας, Δανάη Κολτσίδα, υπογραμμίζοντας ότι η ακροδεξιά δεν είναι απλώς συγκυριακή ψήφος διαμαρτυρίας αλλά έχει πλέον εδραιωμένη κοινωνική βάση και διεκδικεί ή ασκεί κυβερνητική εξουσία. Επισήμανε τον κίνδυνο στρατιωτικοποίησης και αυταρχικοποίησης του κράτους και πρότεινε ουσιαστική διεύρυνση της δημοκρατίας, προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και μείωση του χρόνου εργασίας, ώστε οι πολίτες να έχουν τη δυνατότητα να μετέχουν ενεργά στη δημόσια σφαίρα.
Η ιστορικός και Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, Χριστίνα Κουλούρη, ανέλυσε τον κίνδυνο του «κοινότοπου αυταρχισμού» που δηλητηριάζει την καθημερινότητα, εξηγώντας γιατί τα δημόσια πανεπιστήμια ως κοιτίδες ελεύθερης σκέψης βρίσκονται στο στόχαστρο των συντηρητικών και αυταρχικών δυνάμεων. Στηλίτευσε επίσης τον διάχυτο μιλιταρισμό και τη διαπαιδαγώγηση με βάση εθνικούς μύθους και «εσωτερικούς εχθρούς», διατηρώντας ωστόσο τη νότα ελπίδας μέσα από την επαγρύπνηση των φοιτητικών κινημάτων.
Τη σύνδεση του αυταρχισμού με την υπαρξιακή απειλή του πλανήτη πραγματοποίησε η επικεφαλής πολιτικής του WWF Ελλάς, Θεοδότα Νάντσου. Τόνισε ότι η ακροδεξιά τρέφεται από τον φόβο και σήμερα υπονομεύει στρατηγικά τις περιβαλλοντικές νομοθεσίες της Ευρώπης. Παράλληλα, έφερε στο φως μαρτυρίες που αποδεικνύουν πως η κλιματική μετανάστευση είναι ήδη παρούσα και στη χώρα μας, επιμένοντας ότι η συμμετοχική δημοκρατία και η προστασία των οικοσυστημάτων είναι η μόνη ασπίδα.
Ο πρόεδρος της Κ.Ο. της Νέας Αριστεράς, Αλέξης Χαρίτσης, έθεσε στο τραπέζι το ζήτημα της στρατηγικής απάντησης. Χαρτογράφησε τις διεθνείς τομές που ισχυροποίησαν την ακροδεξιά και απηύθυνε κάλεσμα συγκρότησης ενός ευρέος προοδευτικού μετώπου και ενότητας στη δράση. Υπογράμμισε ότι η Αριστερά οφείλει να ασκήσει αυτοκριτική, να εγκαταλείψει τον διδακτισμό και να μιλήσει καθαρά για τους μισθούς, τη στέγη και την κοινωνική δικαιοσύνη, ανακτώντας την επαφή με τις λαϊκές γειτονιές και όσους απέχουν.
Τέλος, εκ μέρους του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας, περιγράφηκε η μάχη χαρακωμάτων που μαίνεται στα σχολεία. Αναφέρθηκαν περιστατικά φασιστικών επιθέσεων, καταλήψεων με εθνικιστικό πρόσημο και προσπαθειών κανονικοποίησης της εικόνας νεοναζιστών σε σχολεία, με το δίκτυο να καλεί εκπαιδευτικούς και γονείς σε συντονισμένη δράση για την προστασία των ευάλωτων μαθητών και την αποτροπή της στρατολόγησης νέων.
Το κοινό συμπέρασμα της εκδήλωσης ήταν πως απέναντι στο «μαύρο κύμα» δεν αρκεί η απλή καταγγελία, αλλά απαιτείται ενεργός συλλογική δράση, ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και ουσιαστική διεύρυνση της δημοκρατίας από τη γειτονιά και το σχολείο μέχρι το κοινοβούλιο.
Σύνοψη τοποθετήσεων των ομιλητών
● Κωστής Παπαϊωάννου (Συντονιστής / «Σημείο για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς»): Άνοιξε την εκδήλωση κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για το διεθνές και εγχώριο κύμα αυταρχισμού και τεχνοφασισμού, υπογραμμίζοντας τα εκλογικά σοκ όπως στη Σαξονία και κάνοντας λόγο για τριπλή ήττα της Δεξιάς, της Αριστεράς αλλά και του ακραίου κέντρου. Τόνισε πως στην Ελλάδα τα μεταπολιτευτικά φράγματα καταρρέουν, ενώ με αφορμή την αποφυλάκιση Κασιδιάρη επιχειρείται ένα επικίνδυνο «rebranding» και ξέπλυμα, την ώρα που στα σχολεία καταγράφεται ανησυχητική επανεμφάνιση φασιστικών πυρήνων.
● Χάρης Δούκας (Δήμαρχος Αθηναίων): Εστίασε στη διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου (εργασία, δημόσια αγαθά, κοινωνική κινητικότητα) ως τη ρίζα που γεννά οργή και ανασφάλεια, την οποία εκμεταλλεύεται η ακροδεξιά μετατοπίζοντας την ευθύνη στους αδύναμους. Αναφέρθηκε στην ανάγκη οι προοδευτικές δυνάμεις να ανακτήσουν τη δική τους ατζέντα για τη στέγη και τα δημόσια αγαθά, χαρακτήρισε ιστορικό λάθος την είσοδο του ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση το 2011, και παρουσίασε τις παρεμβάσεις του Δήμου Αθηναίων σε σχολεία, δημοτικά ιατρεία, κοινωνική πρόνοια και δομές ένταξης μεταναστών ως ανάχωμα στον φασισμό.
● Δανάη Κολτσίδα (Πολιτική Επιστήμονας, Δίκτυο Transform): Ανέλυσε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ακροδεξιάς, επισημαίνοντας ότι δεν αποτελεί πλέον συγκυριακή «ψήφο διαμαρτυρίας», αλλά διαθέτει σταθερή εκλογική βάση, ταυτότητα και άμεση πρόσβαση στον κρατικό μηχανισμό και την εξουσία. Σημείωσε ότι το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι η κανονικοποίηση του λόγου της από το κυρίαρχο πολιτικό σύστημα, ενώ πρότεινε τη διεύρυνση της δημοκρατίας και των θεσμών, τη μείωση του χρόνου εργασίας ώστε οι πολίτες να συμμετέχουν στα κοινά, και την τολμηρή ανάδειξη της στεγαστικής και εργασιακής ατζέντας.
● Χριστίνα Κουλούρη (Ιστορικός, Πρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου): Εξήγησε πώς διαμορφώνεται μια αυταρχική κουλτούρα («μπαναλ/κοινότοπος αυταρχισμός») που διαπερνά όλες τις πτυχές της κοινωνίας και αποδυναμώνει τη δημοκρατία. Επισήμανε ότι τα δημόσια πανεπιστήμια στοχοποιούνται παγκοσμίως επειδή ακριβώς αποτελούν χώρους ελεύθερης σκέψης και χειραφέτησης, ενώ στη δεύτερη παρέμβασή της ανέδειξε πώς η στρεβλή διδασκαλία της ιστορίας, ο μιλιταρισμός και οι εθνικοί μύθοι καλλιεργούν ανασφαλείς ταυτότητες που ψάχνουν εσωτερικούς εχθρούς, καταλήγοντας ότι η αντίσταση και η ελπίδα βρίσκονται μέσα στα ενεργά φοιτητικά κινήματα.
● Θεοδότα Νάντσου (Επικεφαλής Πολιτικής WWF Ελλάς): Ανέδειξε τον φόβο για το μέλλον ως το βασικό καύσιμο της ακροδεξιάς και κατέδειξε πώς τα ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα, ενώ δεν αρνούνται πια επιστημονικά την κλιματική κρίση, πολεμούν λυσσαλέα τις πράσινες ρυθμίσεις και τους κανονισμούς προστασίας των οικοσυστημάτων. Επίσης, σύνδεσε άμεσα την περιβαλλοντική κρίση με τη μετανάστευση, παρουσιάζοντας στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η κλιματική μετανάστευση είναι ήδη υπαρκτή και στη χώρα μας, επιμένοντας ότι η συμμετοχική δημοκρατία και η προστασία των οικοσυστημάτων είναι η μόνη ασπίδα.
● Αλέξης Χαρίτσης (Πρόεδρος Κ.Ο. Νέας Αριστεράς, Βουλευτής): Εστίασε στις ιστορικές τομές της τελευταίας δεκαετίας (Brexit, προσφυγικό, προεδρία Τραμπ) που δημιούργησαν ένα διεθνές ακροδεξιό οικοσύστημα το οποίο επιβάλλει την ατζέντα του και σύρει το mainstream σύστημα στο γήπεδό του. Υποστήριξε με έμφαση την αναγκαιότητα ενός κοινού λαϊκού προοδευτικού μετώπου και ενότητας στη δράση, άσκησε αυτοκριτική για τη σύγχυση της περιόδου των μνημονίων, και τόνισε ότι η Αριστερά οφείλει να απαλλαγεί από τον ελιτισμό της, να ακούσει την κοινωνία και να θέσει στο επίκεντρο τη στέγη, τους μισθούς και την ουσιαστική ασφάλεια.
● Εκπρόσωπος Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας: Κατήγγειλε τη ραγδαία έξαρση φασιστικών φαινομένων και ομάδων μέσα στα σχολεία (όπως καταλήψεις με ναζιστικά σύμβολα στη Γκράβα, επιθέσεις στο Ηράκλειο και προσπάθειες «ξεπλύματος» στελεχών της Χρυσής Αυγής μέσω δωρεών). Τόνισε ότι τα σχολεία αποτελούν πεδίο μάχης όπου η ακροδεξιά επιχειρεί να στρατολογήσει ευάλωτους μαθητές, και κάλεσε γονείς και εκπαιδευτικούς σε μαζική συσπείρωση για την προστασία των παιδιών, την παιδαγωγική παρέμβαση και την κατάρριψη των εθνικιστικών μύθων.
