Γράφει ο Δρ. Ευτύχιος Δαμηλάκης*
Η αλλαγή της 19ης Νοεμβρίου αναβαθμίζει τη χρηματοδοτική αξία της ουσιαστικής συμμετοχής των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων στις ευρωπαϊκές αμυντικές κοινοπραξίες.
Η αλλαγή της 19ης Νοεμβρίου στο σύστημα προσαύξησης των ποσοστών χρηματοδότησης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας δεν αποτελεί μια δευτερεύουσα τεχνική προσαρμογή. Μεταβάλλει τα κίνητρα με τα οποία συγκροτούνται οι ευρωπαϊκές αμυντικές κοινοπραξίες και προσδίδει μεγαλύτερη οικονομική αξία στην ουσιαστική συμμετοχή των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων. Για την ελληνική αμυντική βιομηχανία, η νέα ρύθμιση δημιουργεί μια συγκεκριμένη ευκαιρία: οι επιχειρήσεις που διαθέτουν τεχνολογία, αναλαμβάνουν πραγματικό έργο και εντάσσονται εγκαίρως σε διασυνοριακά σχήματα μπορούν να αποκτήσουν ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση.
Η αλλαγή που φέρνει το νέο «bonus»
Το «bonus» δεν είναι αυτοτελής επιδότηση. Πρόκειται για προσαύξηση του βασικού ποσοστού χρηματοδότησης μιας αναπτυξιακής δραστηριότητας. Η κατασκευή συστημικού πρωτοτύπου, για παράδειγμα, χρηματοδοτείται αρχικά έως 20%, ενώ οι δοκιμές έως 45%. Με την ενεργοποίηση των προβλεπόμενων προσαυξήσεων, τα ποσοστά μπορούν να φτάσουν αντιστοίχως στο 55% και στο 80%. Το συνολικό ύψος των προσαυξήσεων δεν μπορεί να υπερβεί τις 35 ποσοστιαίες μονάδες.
Η αλλαγή της 19ης Νοεμβρίου διευρύνει και αναδιατυπώνει αυτό το σύστημα. Η πρόσθετη χρηματοδότηση των 10 ποσοστιαίων μονάδων δεν συνδέεται πλέον μόνο με έργα της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας (Permanent Structured Cooperation, PESCO), αλλά και με έργα που αναπτύσσονται στο πλαίσιο Δομής Ευρωπαϊκού Εξοπλιστικού Προγράμματος (Structure for European Armament Programme, SEAP).
Παράλληλα, τίθεται σαφέστερο κατώφλι για την ενεργοποίηση της προσαύξησης λόγω συμμετοχής Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ). Τουλάχιστον το 10% των συνολικών επιλέξιμων δαπανών της δραστηριότητας πρέπει να κατανέμεται σε ΜμΕ που συμμετέχουν ως δικαιούχοι, υπεργολάβοι ή άλλες οντότητες της αλυσίδας εφοδιασμού. Για τις ΜμΕ που είναι εγκατεστημένες στα ίδια κράτη με τους μεγάλους δικαιούχους, η προσαύξηση ισούται με το ποσοστό των επιλέξιμων δαπανών που τους κατανέμεται, έως 10 ποσοστιαίες μονάδες. Για τις διασυνοριακές ΜμΕ, εξακολουθεί να ισούται με το διπλάσιο του αντίστοιχου ποσοστού.
Γιατί έχει σημασία το 10%
Η νέα προϋπόθεση καθιστά δυσκολότερη την καθαρά συμβολική συμμετοχή. Μια κοινοπραξία δεν αρκεί να συμπεριλάβει μία ή περισσότερες ΜμΕ σε περιορισμένο ρόλο. Για να ενεργοποιηθεί το σχετικό χρηματοδοτικό κίνητρο, οι ΜμΕ πρέπει συνολικά να αναλάβουν ουσιαστικό μερίδιο της δραστηριότητας. Το 10% λειτουργεί έτσι ως ελάχιστο κατώφλι πραγματικής οικονομικής συμμετοχής.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν τη σημασία του μηχανισμού. Εάν μια δραστηριότητα κατασκευής πρωτοτύπου έχει επιλέξιμες δαπάνες 10 εκατομμυρίων ευρώ, το βασικό ποσοστό του 20% αντιστοιχεί σε χρηματοδότηση 2 εκατομμυρίων. Εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις και ενεργοποιείται το ανώτατο όριο των 35 μονάδων, το τελικό ποσοστό φτάνει στο 55% και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση στα 5,5 εκατομμύρια ευρώ. Η διαφορά ανέρχεται σε 3,5 εκατομμύρια ευρώ.
Η ευκαιρία για τις ελληνικές επιχειρήσεις
Για μια επιλέξιμη ελληνική ΜμΕ, η αλλαγή μπορεί να ενισχύσει τη θέση της κατά τη συγκρότηση μιας κοινοπραξίας. Εάν διαθέτει τεχνολογία που χρειάζεται το έργο και μπορεί να αναλάβει ουσιαστικό μερίδιο των επιλέξιμων δαπανών, η συμμετοχή της δεν είναι απλώς τυπική προϋπόθεση διασυνοριακής συνεργασίας. Μπορεί να συνεισφέρει άμεσα στην αύξηση του ποσοστού χρηματοδότησης της δραστηριότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμμετοχή παράγει αυτομάτως βιομηχανική προστιθέμενη αξία. Το πραγματικό όφελος εξαρτάται από το πακέτο εργασίας που αναλαμβάνει η επιχείρηση, τη θέση της στις τεχνικές αποφάσεις, την πρόσβαση σε δεδομένα και διεπαφές, καθώς και τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας και αξιοποίησης που διατηρεί. Μια θέση στην κοινοπραξία έχει περιορισμένη αξία εάν δεν συνοδεύεται από τεχνογνωσία, παραγωγική συνέχεια και δυνατότητα συμμετοχής σε επόμενες φάσεις.
Η ελληνική παρουσία στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας είναι ήδη σημαντική. Για την περίοδο 2021-2025 καταγράφονται 306 ελληνικές συμμετοχές από 88 διαφορετικές οντότητες, με τις ΜμΕ να αποτελούν την πλειονότητα. Ωστόσο, σχεδόν το 45% των ελληνικών οντοτήτων συμμετείχε μόνο μία φορά. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η είσοδος σε ένα έργο δεν εγγυάται συνέχεια ούτε εδραίωση στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
Ο ρόλος του ΕΛΚΑΚ
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον θεσμικό σημείο αναφοράς. Το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), ως Εθνικό Σημείο Επαφής για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, μπορεί να υποστηρίξει την έγκαιρη ενημέρωση των επιχειρήσεων, την αναζήτηση εταίρων, την προετοιμασία προτάσεων και τη σύνδεση με ευρωπαϊκές κοινοπραξίες.
Η κρίσιμη υποστήριξη, όμως, πρέπει να παρέχεται πριν οριστικοποιηθεί η κατανομή του έργου. Τότε αποφασίζονται ο προϋπολογισμός κάθε εταίρου, τα πακέτα εργασίας, οι τεχνικές αρμοδιότητες και τα δικαιώματα επί των αποτελεσμάτων. Η αξιοποίηση της αλλαγής της 19ης Νοεμβρίου προϋποθέτει επομένως έγκαιρη χαρτογράφηση των ελληνικών τεχνολογικών δυνατοτήτων και στοχευμένη ένταξή τους σε κοινοπραξίες όπου μπορούν να αναλάβουν ρόλους ουσίας.
Το πραγματικό μέτρο επιτυχίας
Η αλλαγή του «bonus» δημιουργεί ένα καλύτερο χρηματοδοτικό περιβάλλον, αλλά δεν υποκαθιστά τη βιομηχανική στρατηγική. Η επιτυχία δεν πρέπει να μετρηθεί μόνο με τον αριθμό των ελληνικών συμμετοχών ή των εγκεκριμένων προτάσεων. Πρέπει να αξιολογηθεί με βάση το μερίδιο των επιλέξιμων δαπανών που κατευθύνεται στις ελληνικές επιχειρήσεις, τις τεχνολογικές αρμοδιότητες που αναλαμβάνουν, το εξειδικευμένο προσωπικό που διατηρούν και τα δικαιώματα που εξασφαλίζουν.
Η αλλαγή της 19ης Νοεμβρίου προσφέρει στις ελληνικές ΜμΕ ένα ισχυρότερο διαπραγματευτικό εργαλείο. Η ευκαιρία είναι πραγματική, αλλά θα κριθεί πριν από την υποβολή κάθε πρότασης, στο τραπέζι όπου κατανέμονται το έργο, η χρηματοδότηση, η τεχνογνωσία και τα δικαιώματα της επόμενης ημέρας.
(*) Ο Δρ. Ευτύχιος Δαμηλάκης, είναι Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου Το ερευνητικό του έργο επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και στην αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.






