Γράφει ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος
Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης
Α’ Αντιπρόεδρος ΚΕΔΕ
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς και αξιόπιστους πυλώνες του δημοκρατικού μας πολιτεύματος. Είναι ο θεσμός που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη, που αφουγκράζεται άμεσα τις ανάγκες, τις αγωνίες, τις προοπτικές και τις προσδοκίες της κοινωνίας. Είναι η μορφή διακυβέρνησης που δεν λειτουργεί στους υψηλούς ορόφους μιας απρόσωπης διοίκησης, αλλά στα στενά της γειτονιάς, στα σχολεία, στους δρόμους, στα εργοτάξια, στις κοινωνικές δομές. Είναι η πρώτη γραμμή της καθημερινότητας.
Κι όμως, παρά τον θεμελιώδη ρόλο της, η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα εξακολουθεί να λειτουργεί συχνά με δεμένα τα χέρια. Για δεκαετίες το θεσμικό πλαίσιο δεν της επέτρεψε αυτόνομες και ουσιαστικές παρεμβάσεις. Η συγκεντρωτική διοίκηση εξακολουθεί να αποτελεί τροχοπέδη, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου οι Δήμοι καλούνται να λύσουν προβλήματα χωρίς τα αντίστοιχα εργαλεία, πόρους και ευχέρειες που αντιστοιχούν στον ρόλο τους. Η πραγματικότητα αυτή αναδείχθηκε για μία ακόμα φορά και στο πρόσφατο συνέδριο της ΚΕΔΕ, όπου οι εκπρόσωποι των Δήμων της χώρας διατύπωσαν με σαφήνεια την ανάγκη για ένα νέο μοντέλο λειτουργίας που θα αποκαταστήσει την αυτοτέλεια και την αποτελεσματικότητα του θεσμού.
Σήμερα οι Δήμοι καλούνται να διαχειριστούν κρίσιμες προκλήσεις, από τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και τις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις πολιτικής προστασίας, μέχρι τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, την προώθηση της αειφορίας, την κοινωνική φροντίδα και τη στήριξη των πιο ευάλωτων συμπολιτών μας. Παράλληλα, αντιμετωπίζουν χρόνιες αδυναμίες χρηματοδότησης, γραφειοκρατικούς περιορισμούς και μια συνεχή υποβάθμιση σε θέματα αρμοδιοτήτων, που τους εμποδίζει να ανταποκριθούν με την ταχύτητα και την ευελιξία που απαιτεί η εποχή.
Παρ’ όλα αυτά, η Αυτοδιοίκηση αποδεικνύει καθημερινά ότι και θέλει και μπορεί. Ότι διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό, τη γνώση, την εμπειρία και την αποφασιστικότητα που χρειάζονται για να γίνει μοχλός ανάπτυξης και προόδου. Ότι μπορεί να σχεδιάσει, να υλοποιήσει, να καινοτομήσει και να εμπνεύσει. Αρκεί η Πολιτεία να της εμπιστευθεί τον ρόλο που της ανήκει. Αρκεί να σταματήσει να τη θεωρεί «εκτελεστικό βραχίονα» και να την αναγνωρίσει ως πραγματικό θεσμό διακυβέρνησης με λόγο, πόρους, αρμοδιότητες και ευθύνη.
Από τη θέση μου ως Δημάρχου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, αλλά και ως Α’ Αντιπροέδρου της ΚΕΔΕ, βλέπω ξεκάθαρα ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι Δήμοι μπορούν -και οφείλουν- να πρωταγωνιστήσουν στον σχεδιασμό του μέλλοντος της χώρας. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί χωρίς σοβαρή εκπροσώπηση, χωρίς θεσμική διεκδίκηση, χωρίς υπεύθυνη και τεκμηριωμένη φωνή που θα υπερασπιστεί τα δικαιώματα των τοπικών κοινωνιών.
Το πρώτο μεγάλο συμπέρασμα, λοιπόν, είναι σαφές: Η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει σήμερα βαθιά ανάγκη από στιβαρή, σοβαρή και διεκδικητική εκπροσώπηση. Από μια ηγεσία που να γνωρίζει, να σχεδιάζει, να διεκδικεί και να προωθεί λύσεις που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Μια εκπροσώπηση που να στηρίζεται στη συνεργασία, στη γνώση και στη διαφάνεια - όχι σε μικροπολιτικές λογικές.
Το δεύτερο, εξίσου κρίσιμο συμπέρασμα, αφορά τον ίδιο τον πολίτη. Γιατί η Αυτοδιοίκηση δεν είναι απλώς οι Δήμαρχοι, τα Δημοτικά Συμβούλια ή οι υπηρεσίες. Είναι, πάνω από όλα, οι άνθρωποί της, οι τοπικές κοινωνίες. Οι δημότες που συμμετέχουν, στηρίζουν, εμπιστεύονται και συνδιαμορφώνουν το μέλλον του τόπου τους. Χωρίς τη δική τους ενεργή παρουσία, κανένα σχέδιο δεν μπορεί να προχωρήσει. Χωρίς ενημέρωση, χωρίς διαφάνεια, χωρίς εμπλοκή, ο θεσμός μένει ατελής.
Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να επενδύσουμε στη σύγχρονη, πλήρη και ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών. Να τους κάνουμε κοινωνούς των σχεδίων, των επιλογών, των προκλήσεων και των λύσεων. Να ενθαρρύνουμε τη συμμετοχή τους σε όλα τα θέματα που αφορούν τον Δήμο και τη λειτουργία της Αυτοδιοίκησης. Όταν η κοινωνία γνωρίζει, όταν αντιλαμβάνεται το εύρος των αρμοδιοτήτων αλλά και των αδικιών, των ανισοτήτων και των εμποδίων που συναντούν οι Δήμοι, τότε μπορεί πραγματικά να στηρίξει τις διεκδικήσεις μας. Μπορεί να τις ενδυναμώσει.
Η φωνή της Αυτοδιοίκησης γίνεται ισχυρότερη όταν εκφράζει όχι μόνο τις ανάγκες των θεσμικών εκπροσώπων της, αλλά και τις ανάγκες και τη βούληση μιας κοινωνίας που είναι σε εγρήγορση, ενημερωμένη και συμμετοχική. Μιας κοινωνίας που δεν σιωπά, αλλά απαιτεί θεσμική δικαιοσύνη. Μιας κοινωνίας που κατανοεί ότι η ενίσχυση των Δήμων δεν είναι ζήτημα πολιτικό - είναι ζήτημα ποιότητας ζωής. Έτσι οι διεκδικήσεις μας προς το κεντρικό κράτος αποκτούν μεγαλύτερο βάρος, μεγαλύτερη νομιμοποίηση και, τελικά, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι το σημείο όπου η Δημοκρατία αγγίζει την καθημερινή ζωή. Και αυτή η επαφή πρέπει να είναι ζωντανή, ξεκάθαρη και ουσιαστική. Με υπεύθυνη εκπροσώπηση και με πολίτες που συμμετέχουν, που γνωρίζουν, που στηρίζουν και διεκδικούν μαζί με τον Δήμο, μπορούμε όχι μόνο να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις, αλλά και να δημιουργήσουμε ένα νέο πλαίσιο ανάπτυξης, συνοχής και προόδου για όλους.
