Γράφει ο Μανώλης Χατζηεμμανουήλ
Ορισμένα κάποτε αυτονόητα φαίνεται σήμερα να μην είναι. Φαίνεται να διασπούν ενώ θα έπρεπε να είναι κοινός τόπος. Προφανώς οι εξελίξεις από το 10 και μετά
έχουν παίξει σημαντικό ρόλο. Παρόλα αυτά το κατακερματισμένο τοπίο στον προοδευτικό χώρο δεν έχει πολλούς τρόπους να αρθεί.
Ο ένας είναι η πολιτική και εκλογική ανάπτυξη του ΠΑΣΟΚ σε βαθμό που να απειλήσει με ίσους όρους την κυριαρχία της ΝΔ. Να πετύχει ανάλογο ποσοστό με αυτό της ΝΔ το 2023. Κάτι τέτοιο για λόγους που το ίδιο δεν έχει ερμηνεύσει-κατανοήσει είναι σήμερα αδύνατο.
Ο δεύτερος είναι η πολιτική συμμαχιών.
Η πολιτική συμμαχιών είναι πάντα κρίσιμη επιλογή για κάθε κόμμα και ουδέποτε ουδέτερη. Η κατεύθυνσή της δεν είναι επιλογή τακτικής, εξαρτάται από ιδεολογικές και προγραμματικές συγκλίσεις κοινωνικά σηματοδοτημένες. Οι διαχωριστικές γραμμές στην πολιτική γεωγραφία και στις κοινωνικές αναφορές δεν αφορούν την τακτική κάθε κόμματος, αλλά την ουσία της στρατηγικής του. Αν η βελόνα δείχνει προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά δεν είναι θέμα τακτικής, είναι στρατηγική επιλογή.
Οι τακτικές επιλογές αφορούν τον τρόπο, τον χρόνο, τη μέθοδο. Εξαρτώνται από τη διαμορφούμενη πολιτική πραγματικότητα, τις ανάγκες της εκάστοτε συγκυρίας, τον συσχετισμό δυνάμεων, τις προθέσεις των άλλων κομμάτων. Αν οι πολιτικές συμμαχίες αντιμετωπίζονται ως τακτική, όλοι μπορούν υπό προϋποθέσεις να συμπράξουν με όλους, αφού υποχωρούν οι κοινωνικές αναφορές και πάει περίπατο οποιαδήποτε συζήτηση για ιδεολογία και διαχωριστικές γραμμές.
Στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ συμβαίνει το παράδοξο: ενώ ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει δηλώσει ότι όσο είναι πρόεδρος το κόμμα δεν πρόκειται να συνεργαστεί κυβερνητικά με τη Ν.Δ., η συζήτηση συνεχίζεται. Οι αμφίσημες δηλώσεις κάποιων στελεχών δεν θα ήταν ικανές να συντηρήσουν την καχυποψία, αν το ΠΑΣΟΚ ξεκαθάριζε τι σημαίνει η «αυτόνομη πορεία» του και με ποιους θα επιδιώξει να κυβερνήσει στην (απίθανη) περίπτωση που η πολιτική αριθμητική έρθει όπως ελπίζει.
Εδώ όμως αρχίζουν οι παρεξηγήσεις. Κατά μία αντίληψη που ενδημεί στο εσωτερικό του κόμματος, το ΠΑΣΟΚ με την «αυτόνομη πορεία» του είναι κόμμα «ανάδελφο», μοναχικό, χωρίς συμμαχίες, με έναν ιδιότυπο εγωισμό που θεωρεί περίπου κληρονομικό δικαίωμα την εκλογική του επικράτηση. Στην ακραία μάλιστα εκδοχή της, η αντίληψη αυτή θεωρεί ότι το θέμα δεν είναι να ηττηθεί η Ν.Δ., αλλά να ηττηθεί αποκλειστικά από το ΠΑΣΟΚ.Η πολιτική ηγεμονία του μεγάλου ΠΑΣΟΚ της Μεταπολίτευσης βασίστηκε στη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε δύο παρατάξεις: τη Δεξιά και την ευρεία δημοκρατική παράταξη. Δεν αναζητούσε τις πολιτικές συμμαχίες σε θολά, κοινωνικά ουδέτερα, ασαφή κεντρώα ύδατα.Το «ούτε-ούτε», οι ίσες αποστάσεις από τη Ν.Δ. και τις προοδευτικές δυνάμεις αποφεύγουν να επιλέξουν πλευρά και ευνοούν την πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς. Αποτελούν ίσως βολική απάντηση για να μη διαταραχθούν εσωκομματικές ισορροπίες αλλά καθηλώνουν το ΠΑΣΟΚ στη σημερινή μικρή εκλογική του δύναμη.
Ο φυσικός χώρος για να αναζητήσει το ΠΑΣΟΚ συγκλίσεις και συνεργασίες είναι οι δυνάμεις του προοδευτικού χώρου που ενδιαφέρονται να συμβάλουν στη διαμόρφωση κυβερνητικής προοπτικής και αλλαγής της πορείας της χώρας. Οι συγκλίσεις γίνονται για το σήμερα και το αύριο, ουδέποτε άλλωστε έγιναν συμφωνώντας για το παρελθόν. Ο καθείς έχει το αφήγημά του και την ιστορία του. Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ έχει την ευθύνη να δημιουργήσει το κατάλληλο κλίμα για συγκλίσεις, όχι να οξύνει και να αναπαραγάγει τις αντιπαλότητες του χθες. Το κοινό αφήγημα για ότι έγινε από το 2010 και μετά δεν μπορεί να είναι προϋπόθεση. ΓΙΑΤΙ ΤΟΤΕ ΤΟ ΠΑΣΟΚ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΤΕΙ ΜΟΝΟ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΟΥ. Σε αυτή την περίπτωση ακόμα και η πολιτική διεύρυνση σε επίπεδο προσώπων θα έπρεπε να είναι εκτός συζήτησης. Θεμιτή η επιδίωξη κάθε κόμματος για την καλύτερη δυνατή επίδοση στις προσεχείς εκλογές, αλλά το ερώτημα είναι με ποια πολιτική θα πορευτεί η χώρα στα επόμενα χρόνια, όχι ποιος θα είναι δεύτερος. Ερώτημα πολιτικής κυριαρχίας λοιπόν και όχι καταγραφής ποσοστών. Το ΠΑΣΟΚ θα αποτελέσει παράγοντα της ήττας της Ν.Δ. στις εκλογές ή παράγοντα της διατήρησής της στην εξουσία, απέχοντας από διεργασίες συγκλίσεων για εναλλακτική κυβερνητική λύση; Η συνεργασία με τη Ν.Δ. δεν φαίνεται να έχει εξαφανιστεί από το μυαλό ορισμένων. Μπορεί, άλλωστε, να διευκολυνθεί εν τοις πράγμασι διά της «υπερήφανης» απομόνωσης, της «αυτόνομης» πορείας και του «ούτε-ούτε».
Μία πολιτική που θα έφερνε το ΠΑΣΟΚ πιο κοντά στις ρίζες του θα έπρεπε να έχει τρεις άξονες:
● Το ΠΑΣΟΚ αναλαμβάνει πρωτοβουλία ανοιχτού προγραμματικού διαλόγου με όλες τις προοδευτικές δυνάμεις που επιθυμούν να συμμετάσχουν στην αναζήτηση συγκλίσεων κυβερνητικής προοπτικής.
● Αποκλείει τη συμμετοχή του σε κυβέρνηση με τη Ν.Δ. οποτεδήποτε, για οποιονδήποτε λόγο και με οποιαδήποτε ηγεσία της.
● Αν είναι πρώτο κόμμα θα επιδιώξει τον σχηματισμό κυβέρνησης με τις παρούσες τότε στο Κοινοβούλιο προοδευτικές δυνάμεις που θα επιθυμούν να συμμετάσχουν και να συμφωνήσουν σε κοινό πρόγραμμα.
Η περίπτωση δημιουργίας πρωσοποπαγούς κόμματος Τσίπρα ασφαλώς περιπλέκει τα πράγματα. Ωστόσο αν το ΠΑΣΟΚ είχε ακολουθήσει εδώ και δύο χρόνια αυτή την πολιτική η επιστροφή Τσίπρα δεν θα ήταν δυνατή. Σήμερα επίσης μπορούμε να πούμε ότι με αυτή την πολιτική οι δυνατότητες και ο ρόλος του Τσίπρα απομειώνονται.
