Η «πόλη των 15 λεπτών» δεν είναι σύνθημα, αλλά συγκεκριμένο μοντέλο οργάνωσης που επιχειρεί να απαντήσει σε ένα από τα πιο διαβρωτικά προβλήματα των σύγχρονων μητροπόλεων: τη σπατάλη χρόνου στις μετακινήσεις. Στον πυρήνα της βρίσκεται η αρχή ότι κάθε κάτοικος πρέπει να μπορεί να καλύπτει τις βασικές του ανάγκες μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας από το σπίτι του, περπατώντας ή χρησιμοποιώντας ποδήλατο.
Η ιδέα συνδέεται με τον Κάρλος Μορένο, καθηγητή του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, ο οποίος πρότεινε το μοντέλο ως απάντηση στην υπερσυγκέντρωση λειτουργιών και στη διάχυτη εξάρτηση από το αυτοκίνητο στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Για τον ίδιο, το πρόβλημα των πόλεων δεν είναι τεχνικό αλλά βαθιά κοινωνικό: η καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών δομείται γύρω από μεγάλες αποστάσεις, χαμένο χρόνο και γειτονιές χωρίς πραγματική ζωή.
Τι συμβαίνει όμως με την Αθήνα; Μπορεί να γίνει μια «πόλη των 15 λεπτών» ή πρόκειται για ακόμη ένα αφήγημα που σκοντάφτει στην πραγματικότητα της πολυκατοικίας, της κυκλοφοριακής συμφόρησης και των αποσπασματικών παρεμβάσεων;
«Το στοίχημα είναι οι συνοικίες των 15 λεπτών»
Ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, μιλά στην Athens Voice για μια πολιτική που ξεκινά από τις γειτονιές, με ανοιχτές συνελεύσεις, χάρτες στο τραπέζι, προτεραιοποίηση μικρών και μεγάλων έργων και με ένα φιλόδοξο σχέδιο δημοτικής συγκοινωνίας που φιλοδοξεί να ενώσει περιοχές μεταξύ τους.
Η έννοια της πόλης των 15 λεπτών, όπως την περιγράφει, γεννήθηκε ουσιαστικά με την πανδημία -σε μια περίοδο που οι άνθρωποι έμεναν στα σπίτια τους και οι μετακινήσεις περιορίζονταν σε μικρές βόλτες- επιτρέποντας στον Μορένο «να δώσει μια άλλη αίσθηση γειτονιάς».
«Στον πυρήνα της έννοιας βρίσκεται η ενίσχυση της γειτονιάς, ώστε ο πολίτης να έχει στα 15 λεπτά με τα πόδια ή με το ποδήλατο πρόσβαση στα θεμελιώδη, δηλαδή παιδεία, υγεία, πράσινο, πάρκο, ψυχαγωγία».
Θυμίζει ότι το συγκεκριμένο ζήτημα είχε τεθεί και προεκλογικά: «Πρέπει να ξεκινήσουμε από τις γειτονιές και να τις αναβιώσουμε - δεν είναι μόνο το κέντρο». Ο δήμαρχος περιγράφει το σχήμα των «ανοιχτών γειτονιών των 15 λεπτών» ως πλαίσιο όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η εγγύτητα, αλλά τα θεμελιώδη και σε καλή ποιότητα. Ως παράδειγμα αναφέρει τα δημοτικά ιατρεία, 7 τον αριθμό, από τα οποία «τα 6 τα κάναμε τώρα πολυδύναμα – παλεύουμε να γίνει πολυδύναμο και το 7ο, γιατί μέχρι πρόσφατα μπορεί να είχες πρόσβαση σε μια πρωτοβάθμια υγεία που σου πρόσφερε πολύ λίγα πράγματα».
Η απάντηση, εκτιμά, είναι οι παρεμβάσεις στην ποιότητα των υποδομών: «Αυτό που κάνουμε εμείς είναι να ενισχύουμε τα πολυδύναμα ιατρεία, ενώ, όπου υπάρχει σχολείο που δεν έχει ανακαινιστεί ή ανακατασκευαστεί για πολλά χρόνια και αντιμετωπίζει προβλήματα, αναλαμβάνουμε την ανακατασκευή του». Αναγνωρίζει, ωστόσο, ότι υπάρχουν και πεδία όπου είμαστε πίσω, παραπέμποντας σε χάρτες GIS που αποτυπώνουν την πόλη ως προς το πράσινο. «Υπάρχουν περιοχές κοντά στην Αθήνα που συνορεύουν με άλλους δήμους στην εθνική οδό, όπου τα πράγματα είναι δύσκολα, ιδίως ως προς το ποσοστό πρασίνου, τα πάρκα και τον ελεύθερο χώρο. Εκεί η έμφαση δίνεται ακριβώς στην προσπάθεια να δημιουργήσουμε περισσότερες δυνατότητες πρασίνου».
Ο Χάρης Δούκας εξηγεί ότι στο σχέδιό του για τις ανοιχτές γειτονιές των 15 λεπτών, ο όρος «ανοιχτές» δεν είναι διακοσμητικός. «Πρέπει να δώσουμε πάρα πολύ μεγάλη ζωντάνια στις γειτονιές: θέλουμε να γεμίσουν οι πλατείες με γεγονότα, φεστιβάλ και κόσμο. Να έρχονται μουσικοί, νέα παιδιά, καλλιτέχνες – θέλουμε χώρο γι’ αυτούς. Στόχος μας είναι ο κάτοικος να αισθάνεται ότι ζει σε μια ζωντανή περιοχή, που έχει ορμή και δύναμη».
Αν και παραδέχεται ότι υπάρχουν γειτονιές με μεγαλύτερες ανάγκες, π.χ. τα Σεπόλια ή ο Κολωνός, επιμένει ότι κάθε περιοχή έχει διαφορετικές προτεραιότητες. Κι έτσι η λύση είναι οι ανοιχτές συνελεύσεις, στις οποίες συμμετέχει αρκετός κόσμος. «Εκεί, στις δημοτικές κοινότητες, βλέπουμε και ακούμε, απλώνουμε τους χάρτες που δείχνουν σχολεία, προσβάσεις, πράσινο». Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και τις δενδροφυτεύσεις: «Έχουμε φυτέψει περίπου 8.500 δέντρα», με τη λογική ότι παρεμβαίνουν εκεί όπου τα προβλήματα είναι περισσότερα και όπου υπάρχει διαθέσιμος χώρος. «Μέσα από τις συνελεύσεις, επιχειρούμε να προτεραιοποιήσουμε τις άμεσες ανάγκες ώστε να προχωρούν με μεγαλύτερη ταχύτητα».
Οι δημοτικές συγκοινωνίες
Ο κ. Δούκας βάζει έναν αστερίσκο στο αφήγημα των «ανοιχτών γειτονιών», λέγοντας ότι αυτό που περιγράφεται αφορά πρωτίστως την καθημερινότητα των πολιτών και όχι ένα πρόγραμμα με τίτλο. Γι’ αυτό, επιμένει, το μοντέλο πρέπει να περιλαμβάνει και τα μέσα μεταφοράς.
«Από την ανάλυση που έγινε διαπιστώθηκε πολύ μεγάλο πρόβλημα στις συγκοινωνίες. Υπάρχουν πάρα πολλές γραμμές που κατευθύνουν τις γειτονιές στο κέντρο, αλλά σχεδόν καμία που να συνδέει μια περιοχή με μια άλλη. Έτσι, στο πλαίσιο των ανοιχτών γειτονιών των 15 λεπτών, σχεδιάσαμε 7 γραμμές δημοτικής συγκοινωνίας, για τις 7 κοινότητες, ακόμη και μία για το κέντρο, όπου, παρότι υπάρχουν αστικές συγκοινωνίες, διαπιστώσαμε ότι επίσης υπάρχουν θέματα».
Η εν λόγω μελέτη έγινε με συγκοινωνιολόγους και με τον κόσμο, με αναλυτική χάραξη και όλες τις επιμέρους λεπτομέρειες. Μάλιστα ο δήμαρχος συναντήθηκε και με τον υπουργό Μεταφορών, Κ. Κυρανάκη, ενώ «στον ΟΑΣΑ υπάρχει αναλυτική παρουσίαση ώστε να μπορέσουν να προχωρήσουν σε απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου».
Χαρακτηρίζει τη δράση εμβληματική και υπογραμμίζει ότι «είναι η πρώτη φορά που γίνεται από τα κάτω, περνώντας πρώτα από αποφάσεις δημοτικών κοινοτήτων και τις ανοιχτές συνελεύσεις». Στόχος να είναι δωρεάν και να χρηματοδοτηθεί μέσω ολοκληρωμένων χωρικών επενδύσεων.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο
Στο πεδίο της ποιότητας, επανέρχεται στα σχολεία και στην υγεία. «Πολλοί ήταν αυτοί που μου έλεγαν πως η γειτονιά των 15 λεπτών απαιτεί να έχεις πολύ καλά σχολεία, αλλά και δομές υγείας πρωτοβάθμιες». Περιγράφει μια ιδέα που προέκυψε από τις συζητήσεις: «Γιατί, όπως μου είπαν, να στέλνουν οι σχολικές επιτροπές αίτημα ακόμη και για προβλήματα στα αποχωρητήρια, με πολύ μεγάλη γραφειοκρατία, και να μη δημιουργηθεί ένα εξπρές σύστημα για μικροβλάβες; Ε, αυτό κάναμε και πλέον λειτουργεί. Υπάρχουν δύο βανάκια με υδραυλικό, μηχανικό και ηλεκτρολόγο που πηγαίνουν καθημερινά και κάνουν μικροδιορθώσεις στα 400 σχολεία – από πόρτες και καζανάκια μέχρι παράθυρα. Το μεγαλύτερο εμπόδιο όλων είναι η γραφειοκρατία».
Ο κ. Δούκας περιγράφει τι γίνεται στις ανοιχτές συνελεύσεις: «Για παράδειγμα, δείχνουμε ότι εδώ έχουμε τρεις παιδικές χαρές και ρωτάμε αν αρκούν ή αν υπάρχει ανάγκη για μία παραπάνω, πάντα με την επισήμανση ότι τα χρήματα είναι περιορισμένα». Σε μία τέτοια περίπτωση, όπως θυμάται, μια κοινότητα απάντησε ότι προτιμά να αξιοποιηθούν τα όποια χρήματα για την ενίσχυση της υπάρχουσας παιδικής χαράς.
Η συμμετοχή, επιμένει, πρέπει να γίνεται με δομημένο τρόπο. Στις «επτά ανοιχτές συνελεύσεις παρουσιάστηκαν τεράστια γραφήματα με φωτογραφίες και αναλύσεις της κοινότητας και ακολούθησε επιμέρους εξειδίκευση, από πολύ μικρά πράγματα, όπως το αν μπορεί να πεζοδρομηθεί αυτός ο δρόμος. Το πρόβλημα, όμως, είναι διπλό: οι πόροι είναι περιορισμένοι και δεν υπάρχει ιεράρχηση, ή αυτή δεν απορρέει από μια συζήτηση με τους κατοίκους αλλά από μια απομακρυσμένη αίσθηση του δημάρχου. Γι’ αυτό υπάρχει η επιθυμία το κάθε έργο να διαβουλεύεται ζωντανά, όχι με ηλεκτρονική διαβούλευση. Στη διαδικασία πρέπει να παρουσιάζονται όλες οι δράσεις και τα μέτρα και από αυτά να προχωράμε».
Το δεύτερο αγκάθι: «η γραφειοκρατία είναι εγγενές πρόβλημα. Οι ανοιχτές συνελεύσεις, ωστόσο, δίνουν στους πολίτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν ποιες ακριβώς μικροπαρεμβάσεις κάνεις και ποιες είναι οι δυνατότητες του Δήμου».
Στο ερώτημα τι μπορεί να έχει αλλάξει σε έναν χρόνο, απαντά: «Θα πρέπει να έχει αλλάξει η αίσθηση συμμετοχής και συνιδιοκτησίας, ώστε οι κάτοικοι να νιώθουν ότι τους ακούμε, τους υπολογίζουμε, και τους λαμβάνουμε υπόψη στην απόφασή μας».
Σε επίπεδο έργων, θέλει «σε κάθε γειτονιά να έχουν προχωρήσει τρία έργα, υλοποιημένα σε τρία επίπεδα, με πρώτο το πράσινο. Σε έναν χρόνο να δείχνουμε τα τρία έργα: αυτή είναι η νέα παιδική χαρά, αυτή η πεζοδρόμηση, αυτή η βελτίωση», υπογραμμίζοντας ότι έχει δοθεί μεγάλη έμφαση στα σχολεία και ότι ήδη έχουν βελτιωθεί 80 από τα 400.
Όταν η συζήτηση επιστρέφει στο αρχικό ερώτημα, αν η Αθήνα μπορεί συνολικά να γίνει μια πόλη των 15 λεπτών, η απάντησή είναι ξεκάθαρη: «Δεν γίνεται όλος ο Δήμος να είναι των 15 λεπτών. Το στοίχημα είναι οι συνοικίες».
Πηγή: Athens Voice - Φωτογραφίες: Τάσος Ανέστης
