Πόσοι γνωρίζουν ότι ένας µοναχός από το Άργος εξακολουθεί, σχεδόν ενάµιση αιώνα µετά τον θάνατό του, να στηρίζει άπορα και ορφανά παιδιά της πόλης;
Και ακόµη σηµαντικότερα: πώς είναι δυνατόν ένας τόσο µεγάλος ευεργέτης να παραµένει σχεδόν άγνωστος στην ίδια την κοινωνία που ευεργέτησε;
- Του Γιώργου Σούγλα, μαθητή 3ης Γυμνασίου Άργους
Ο άνθρωπος πίσω από το κληροδότηµα
Κοντοβράκης Ιάκωβος (1793-1868)
Μοναχός από το Άργος και µέγας ευεργέτης της πόλης. Από τη διαθήκη του, που άφησε στο συµβολαιογράφο Δηµ. Κιτσόπουλο στις 16 Μαρτίου 1868, πληροφορούµαστε ότι γεννήθηκε στο Άργος και πως ήταν τότε 75 χρονών. Ήταν τότε κατάκοιτος και άρρωστος και έµενε στο σπίτι του ανηψιού του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου και τον περιποιόταν η κόρη του τελευταίου Μαριγώ, προς την οποία άφηνε κληρονοµιά 500 δραχµές για τον λόγο αυτό. Με την ίδια διαθήκη άφηνε διάφορα µικρότερα ποσά προς τ’ ανήψια του και λοιπούς συγγενείς.
Προς τον Δήµο Άργους άφηνε τρία εργαστήρια µε την εντολή να πουληθούν και τα χρήµατα να γίνουν µετοχές στην Εθνική Τράπεζα. Είχε κι άλλες µετοχές στην ίδια τράπεζα - δεν αναφέρεται αριθµός - και όριζε να µένει το συνολικό κεφάλαιο άθικτο και µε τα µερίσµατα των µετοχών να τρέφονται και να συντηρούνται δύο ορφανά και άπορα παιδιά της πόλης, που θα τα επέλεγε το εκάστοτε Δηµοτικό Συµβούλιο, και να σπουδάζουν το ένα στην Ιερατική Σχολή για να γίνει παπάς στο Άργος, και το άλλο στο Πολυτεχνείο.
Η διαθήκη όριζε επίσης τη σύσταση πενταµελούς επιτροπής µε πρόεδρο τον Μητροπολίτη Αργολίδας για την καλή διαχείριση του κληροδοτήµατος.
Το µεγάλο ερώτηµα
Φαίνεται, όµως, ότι η κατά καιρούς η επιτροπή δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες του φιλάνθρωπου και φιλοπρόοδου δωρητή, όπως µαρτυρούν παλιά δηµοσιεύµατα.
Έτσι, το «Κοντοβράκειο κληροδότηµα» περιέπεσε σε αδράνεια, αλλά δεν είναι δυνατό να παρακολουθήσουµε το θέµα διά µέσου 100 και πλέον ετών. Θεωρούµε ότι τα µερίσµατα από τις µετοχές ενσωµατώνονταν στο αρχικό κεφάλαιο, όσα δεν ξοδεύονταν σύµφωνα ή και ασύµφωνα µε την επιθυµία του δωρητή.
Το κληροδότηµα τέθηκε σε λειτουργία το 1979, αφού τροποποιήθηκε ο τρόπος λειτουργίας του.
Και εδώ γεννάται ένα ερώτηµα που δεν αφορά µόνο την ιστορία, αλλά και τη δηµόσια λογοδοσία: Πού πήγαν επί 111 χρόνια τα χρήµατα του κληροδοτήµατος;
Σήµερα υπάρχουν περίπου 3.000 µετοχές στην Εθνική, στην Κτηµατική και στην Τράπεζα της Ελλάδος και µε τα µερίσµατά τους ενισχύονται οικονοµικά σπουδαστές ορφανοί και άποροι από το Άργος. Πρόεδρος του κληροδοτήµατος παραµένει ο εκάστοτε µητροπολίτης Αργολίδας σύµφωνα µε τη διαθήκη του δωρητή.
Όσα αποκαλύπτουν οι ιστορικές πηγές
Υποσηµειώσεις - Ιστορικές πηγές από εφηµερίδες και βιβλία της εποχής
• Δηµοσιεύµατα του τοπικού τύπου µας πείθουν ότι κατά καιρούς τουλάχιστο ενεργοποιούνταν τα χρήµατα του κληροδοτήµατος, έστω και αυθαιρέτως: οικονοµική ενίσχυση όχι µόνο σπουδαστών αλλά και µαθητών χωρίς να προβλέπεται από τη διαθήκη.
Η σηµαντικότερη πληροφορία είναι ότι στον Κοντοβράκη «οφείλονται πολλά και σπουδαία έργα τελεσθέντα εν τω ναώ (ενν. του Αγίου Πέτρου), ήτοι ο γυναικωνίτις, το κωδωνοστάσιον και το καλλιτεχνικόν τέµπλον κ.λπ.». (Το κωδωνοστάσιο κατεδαφίστηκε το 1950, επειδή είχε υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες από καταιγίδα, και στη συνέχεια κτίστηκαν αυτά τα δύο που υπάρχουν τώρα) - εφημ. «Δαναός» του οµώνυµου Συλλόγου, φ. 110/14-11-1900.
Κληροδότηµα Κοντοβράκη
«Πολλάκις ανεγράψαµεν, κατόπιν σκανδαλωδών προς τον «Δαναόν» ερωτηµάτων εκ µέρους των Αργείων, περί του κληροδοτήµατος του αειµνήστου Κοντοβράκη. Και πάλιν µας ερωτούν διατί δεν εκτελούνται αι διαθέσεις και εκείνα τα οποία ώρισεν ο αείµνηστος ανήρ; Διατί δεν δίδεται λογοδοσία, ίνα ίδουν πάντες υπό ποίους όρους ειργάσθησαν οι αποτελούντες την επιτροπήν; Διατί επικρατεί µυστικισµός; Διατί τέλος οι εκτελεσταί εκ του Αρχιεπισκόπου κ. Νικάνδρου ως Προέδρου και ταµείου και των κ.κ. Γ. Μπίσµπα, Δηµ. Κιτσοπούλου και Δηµ. Ρούσου, του Σπ. Καλµούχου αποθανόντος και µη αντικατασταθέντος διατί λέγοµεν οι εκτελεσταί ώκνησαν να πράξουν ό,τι ώφειλον λογοδοτούντες; Επί τούτων άραγε δεν υπέχει κάποιαν ευθύνην και η Δηµοτική Αρχή Άργους; Όλα αυτά πρέπει να διευκρινισθούν προς καθησύχασιν των Αργείων, διότι από ετών ουδεµία αίτησις υπεβλήθη προς συζήτησιν εκ µέρους ορφανού και απόρου παιδός…» - εφημ. «Δαναός» του Πειραιά, φ. 33/18-9-1908.
• Τον Μάρτιο του 1868, ο ιεροµόναχος Ιάκωβος Κοντοβράκης από το Άργος, δίνει υποτροφία σε µαθητή του ελληνικού σχολείου Άργους για «να σταλεί εις το Πολυτεχνείον να σπουδάση µίαν εκ των ωραίων εκεί τεχνών».
• Ο µοναχός Ιάκωβος Κοντοβράκης προσέφερε τα χρήµατα για την πλακόστρωση του δαπέδου του ναού, µε λευκά και µαύρα µάρµαρα. Στο κέντρο, και κάτω από τον πολυέλαιο υπάρχει ανάγλυφη µαρµάρινη πλάκα µε χαραγµένο τον δικέφαλο αετό, σύµβολο του µεγάλου Βυζαντίου.
Ώρα σκέψεων & ανησυχιών
Το κληροδότηµα ενεργοποιήθηκε 111 χρόνια µετά τον θάνατό του.
Άρα, πού πήγαν αυτό το χρονικό διάστηµα τα χρήµατα και ποιος τα διαχειριζόταν;
Για ποιον λόγο ένας άνθρωπος ο οποίος έχει βοηθήσει δεκάδες άπορους της πόλης µας να σπουδάσουν, να µην µνηµονεύεται από την τοπική κοινωνία και να µην είναι γνωστός ούτε σε ιστορικούς της περιοχής;
Πώς γίνεται ένας µοναχός ο οποίος έχει αφήσει τον κοσµικό κόσµο, να λειτουργεί παράλληλα ίδρυµα για τις ευεργεσίες του;
Και τελικά, πόσο εύκολα µια κοινωνία ξεχνά εκείνους που επένδυσαν στο µέλλον της;
Για πόσο καιρό ακόµα θα είναι γνωστός, εάν εµείς, η νέα γενιά, δεν τον τιµήσουµε όπως αξίζει σε κάθε ευεργέτη; Ειδικά έναν άνθρωπο που ακόµα και σήµερα, 158 χρόνια από τον θάνατό του, συνεχίζει (µε το ίδρυµα που ίδρυσε) να βοηθά άπορα και ορφανά παιδιά της πόλης µας να έχουν πρόσβαση σε ακαδηµαϊκή και πανεπιστηµιακή εκπαίδευση.
Ίσως, τελικά, η µεγαλύτερη ευθύνη δεν είναι µόνο να διαφυλάσσουµε τα κληροδοτήµατα. Είναι να διαφυλάσσουµε τη µνήµη των ανθρώπων που τα δηµιούργησαν.
