Ο τόπος που εγκαταλείφθηκε την ώρα της φωτιάς και τιμωρείται ακόμη και σήμερα!
Στις 23 Ιουλίου συμπληρώνονται οκτώ χρόνια από την τραγωδία στο Μάτι. Οκτώ χρόνια από τη νύχτα που 104 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, εκατοντάδες τραυματίστηκαν και μια ολόκληρη περιοχή έζησε την απόλυτη φρίκη εγκαταλειμμένη από τον κρατικό μηχανισμό.Οκτώ χρόνια μετά, ακούμε ακόμη τις ίδιες λέξεις: «ανασυγκρότηση», «θωράκιση», «ανάπλαση», «ανθεκτικότητα», «πρότυπος οικισμός».
Λέξεις βαρύγδουπες, δελτία Τύπου εντυπωσιακά, μακέτες γεμάτες πράσινο, πεζόδρομους και χαμογελαστούς περιπατητές.
Μόνο που το πραγματικό Μάτι δεν ζει μέσα στις μακέτες.
Ζει μέσα στην αναμονή, στην πολεοδομική ομηρία, στις μισοτελειωμένες υποσχέσεις, στην εγκατάλειψη των δημόσιων χώρων και σε ένα σχέδιο πόλης που παρουσιάστηκε ως σωτηρία, αλλά για τους περισσότερους κατοίκους αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη τιμωρία του τόπου.
Να τελειώνουμε με το ψέμα των «στενών δρόμων»
Επί οκτώ χρόνια επιχειρείται, άμεσα ή έμμεσα, να φορτωθεί μέρος της ευθύνης στην ίδια την περιοχή.Ακούμε για «στενούς δρόμους», για «άναρχη δόμηση», για «αδιέξοδα» και για έναν οικισμό που δήθεν ήταν εκ φύσεως καταδικασμένος.
Αυτό το αφήγημα είναι βολικό επειδή μετακινεί την ευθύνη από εκείνους που είχαν την υποχρέωση να μας προστατεύσουν και την μεταφέρει στον ίδιο τον τόπο και στους ανθρώπους του.
Όμως το Μάτι δεν κάηκε επειδή κάποιος δρόμος δεν είχε το πλάτος μιας λεωφόρου.
Το Μάτι μετατράπηκε σε παγίδα επειδή δεν υπήρξε έγκαιρη προειδοποίηση, δεν υπήρξε οργανωμένη απομάκρυνση, δεν υπήρξε καθοδήγηση και, την κρισιμότερη στιγμή, έκλεισε από την αστυνομία η Λεωφόρος Μαραθώνος και η κυκλοφορία εκτράπηκε προς το εσωτερικό του φλεγόμενου οικισμού.
Δημοσιευμένες έρευνες από τις πρώτες ημέρες της τραγωδίας κατέγραψαν ότι η εκτροπή της κυκλοφορίας από τη Λεωφόρο Μαραθώνος οδήγησε οχήματα προς το Μάτι, προκαλώντας κυκλοφοριακή συμφόρηση και εγκλωβισμό ανθρώπων που δεν γνώριζαν την περιοχή.
Δεν ήταν οι δρόμοι που έκλεισαν τη Μαραθώνος.
Δεν ήταν τα σπίτια που έστειλαν αυτοκίνητα προς τη φωτιά.
Δεν ήταν οι κήποι που απέτυχαν να προειδοποιήσουν τους κατοίκους.
Δεν ήταν η κηπούπολη που δεν οργάνωσε εκκένωση.
Ήταν η Πολιτεία.
Η αναγνώριση αστικής ευθύνης του Δημοσίου από διοικητικό δικαστήριο για παράνομες πράξεις και παραλείψεις κατά τη διαχείριση της πυρκαγιάς επιβεβαιώνει ότι η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη μορφολογία του οικισμού.
Κανένας οικισμός, όσο καλά σχεδιασμένος και αν είναι, δεν μπορεί να δεχθεί ξαφνικά έναν τεράστιο όγκο οχημάτων, την ώρα που φλέγεται, χωρίς ενημέρωση, χωρίς κυκλοφοριακό σχέδιο, χωρίς αστυνομική καθοδήγηση και χωρίς οργανωμένη διαφυγή.
Η τραγωδία δεν ήταν πολεοδομικό φαινόμενο, ήταν η κατάρρευση του κρατικού μηχανισμού σε πραγματικό χρόνο.
Από την εγκατάλειψη στη φωτιά, στην τιμωρία μέσω του σχεδίου πόλης
Μετά την καταστροφή, οι κάτοικοι περίμεναν το αυτονόητο.Ένα σχέδιο που θα σεβόταν τον χαρακτήρα του Ματιού, που θα διόρθωνε συγκεκριμένα προβλήματα και θα διατηρούσε την ταυτότητα της περιοχής.
Αντί γι’ αυτό, παρουσιάστηκε ένας συνολικός ανασχεδιασμός που αντιμετωπίζει το Μάτι όχι σαν έναν όμορφο, πράσινο οικισμό που πρέπει να προστατευτεί, αλλά σαν μια προβληματική περιοχή που πρέπει να ξηλωθεί και να ξανασχεδιαστεί πάνω στο χαρτί.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος παρουσίασε το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο ως «πρότυπο σχεδιασμού για όλη τη χώρα» και ως βάση για την «ολική ανασυγκρότηση» της περιοχής. Το σχέδιο προβλέπει νέους κοινόχρηστους χώρους, πεζόδρομους, χώρους πρασίνου και αναψυχής και παραλιακό περίπατο.
Αλλά το Μάτι δεν ήταν μια τσιμεντούπολη που περίμενε να σωθεί με πράσινες γραμμές πάνω σε έναν χάρτη.
Ήταν και παραμένει μια κηπούπολη.
Το πράσινο του Ματιού υπήρχε και υπάρχει κυρίως μέσα στους κήπους μας. Στις αυλές, στις φυτεύσεις και στους ελεύθερους χώρους των οικοπέδων. Αυτό το πράσινο δεν αποτυπώνεται εύκολα σε μια πολεοδομική μελέτη, αλλά ήταν και είναι εκεί και αποτελεί την ίδια την ταυτότητα του οικισμού.
Και τώρα έρχεται ένα σχέδιο που, στο όνομα της δημιουργίας νέου πρασίνου, αφαιρεί τμήματα από ήδη πράσινες ιδιοκτησίες.
Ένα σχέδιο που χαράζει πεζοδρόμους κατακερματίζοντας ιδιοκτησίες και καταστρέφοντας το πράσινο και που δημιουργεί μικρούς, διάσπαρτους και δύσκολα διαχειρίσιμους «χώρους πρασίνου», οι οποίοι κινδυνεύουν να παραμείνουν πράσινοι μόνο πάνω στον χάρτη.
Ένα σχέδιο που απειλεί να μετατρέψει έναν ανοιχτό και όμορφο παραθεριστικό οικισμό σε έναν λαβύρινθο πεζοδρόμων, προκηπίων, ρυμοτομικών γραμμών και κατακερματισμένων ιδιοκτησιών.
Η αντίδραση δεν προέρχεται από μια μικρή ομάδα ανθρώπων που αρνείται κάθε αλλαγή. Περίπου 1.500 κάτοικοι ζήτησαν την απόσυρση του σχεδίου, εκφράζοντας την αντίθεσή τους στον κατακερματισμό και στην αναδιανομή των ιδιοκτησιών, καθώς και στη δημιουργία νέων οδών και πεζοδρόμων μέσα από αυτές.
Έχουν επίσης αντιταχθεί στα δεκάδες χιλιόμετρα γραμμικών χώρων φύτευσης και στα λεγόμενα «πάρκα τσέπης», υποστηρίζοντας ότι καταστρέφουν υφιστάμενους δρόμους, σπίτια και οικόπεδα χωρίς να δίνουν λύση στο ουσιαστικό ζήτημα της ασφαλούς διαφυγής.
Το να διαφωνεί κάποιος με αυτό το σχέδιο δεν σημαίνει ότι είναι εναντίον του πρασίνου, της ασφάλειας ή της πολεοδομικής τάξης.
Σημαίνει ότι αρνείται να δεχτεί πως για να δημιουργηθεί δημόσιο «πράσινο» πρέπει πρώτα να καταστραφούν οι ιδιωτικοί κήποι που έκαναν το Μάτι πράσινο.
Σημαίνει ότι δεν αποδέχεται πως η ασφάλεια εξασφαλίζεται μετατρέποντας δρόμους σε πεζόδρομους.
Σημαίνει ότι απαιτεί ένα σχέδιο προσαρμοσμένο στον τόπο και όχι έναν τόπο ακρωτηριασμένο για να προσαρμοστεί στο σχέδιο.
Η επικοινωνιακή «ανασυγκρότηση» και η πραγματική ομηρία
Τον Μάρτιο του 2025 εγκρίθηκε το Ρυμοτομικό Σχέδιο Εφαρμογής και η Πράξη Εφαρμογής. Η κρατική πλευρά μίλησε ξανά για «νέα εποχή ανασυγκρότησης».Στα επίσημα κείμενα προβλέπονται νέοι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι, οδοί, πεζόδρομοι, ρυμοτομικές και οικοδομικές γραμμές, προκήπια και οριοθετήσεις ρεμάτων.
Μόνο που η ζωή των ανθρώπων δεν αλλάζει επειδή δημοσιεύτηκε ένα ΦΕΚ 239 megabytes.
Για να εφαρμοστεί το σχέδιο και να αποκτήσουν οι νέες ιδιοκτησίες νομική και κτηματολογική υπόσταση, πρέπει να ολοκληρωθεί η καταχώρηση της Πράξης Εφαρμογής στο Κτηματολόγιο. Η ίδια η επίσημη ενημέρωση του Δήμου Μαραθώνος, μέσα στο 2026, αναγνώριζε ότι η διαδικασία παρέμενε εκκρεμής και ότι η καταχώρηση πραγματοποιείται με μέριμνα του Δήμου για τις περιοχές Μάτι και Αγία Μαρίνα.
Έτσι φτάσαμε στο παράλογο:
Το κράτος ανασχεδίασε τις ιδιοκτησίες, μετέφερε όρια, δημιούργησε νέες ρυμοτομικές γραμμές, αφαίρεσε και αναδιένειμε εκτάσεις, αλλά δεν ολοκλήρωσε εγκαίρως τη διαδικασία που θα επέτρεπε στους ιδιοκτήτες να γνωρίζουν με ασφάλεια τι ακριβώς τους ανήκει και τι μπορούν να κάνουν με την περιουσία τους.
Η ανασυγκρότηση, λοιπόν, δεν ήρθε αλλά ήρθε η ομηρία αφού ακόμα και σήμερα καμια πολεοδομική πράξη δεν μπορεί να γίνει στο Ματι.
Μεσογειακό Πάρκο: η μεγάλη εξαγγελία που δεν ολοκληρώθηκε
Το Μεσογειακό Πάρκο παρουσιάστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα έργα αναγέννησης της περιοχής.Σε μια έκταση περίπου 130 στρεμμάτων ανακοινώθηκαν πλούσιες φυτεύσεις, παιδικές χαρές, ποδηλατόδρομοι, διαδρομές περιπάτου, χώροι άθλησης, περιβαλλοντικό πάρκο, κέντρο ενημέρωσης και εγκαταστάσεις για παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία.
Οι εργασίες ανακοινώθηκε ότι ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2022.
Χρόνια αργότερα, όμως, το ολοκληρωμένο έργο που παρουσιάστηκε στις εξαγγελίες δεν έχει παραδοθεί στην περιοχή με το εύρος, τις λειτουργίες και την εικόνα που υποσχέθηκαν.
Το Μεσογειακό Πάρκο αποτελεί μια μικρογραφία ολόκληρης της μεταπυρικής διαχείρισης του Ματιού:
Μεγάλη ανακοίνωση, εντυπωσιακή παρουσίαση, φωτογραφίες, εποσχέσεις, εναρξη εργασιών και ύστερα σιωπή, καθυστερήσεις και ένα έργο που δεν ολοκληρώνεται όπως διαφημίστηκε.
Οκτώ χρόνια μετά την τραγωδία, ακόμη συζητάμε για το πότε θα παραδοθεί ένα πάρκο.
Και ο Δήμος Μαραθώνος πού είναι;
Σε όλη αυτή την πορεία υπάρχει ένας θεσμός που όφειλε να βρίσκεται καθημερινά στην πρώτη γραμμή.Ο Δήμος Μαραθώνος.
Όχι μόνο στις επετειακές τελετές.
Όχι μόνο στις αναρτήσεις μνήμης.
Όχι μόνο στη δημοσίευση ανακοινώσεων υπουργείων και προθεσμιών.
Αλλά δίπλα στους κατοίκους, απέναντι σε κάθε σχεδιασμό που αλλοιώνει τον χαρακτήρα του Ματιού και μπροστά σε κάθε υπηρεσία που καθυστερεί την αποκατάστασή του.
Ο Δήμος όφειλε να είναι η ασπίδα του Ματιού.
Να διεκδικεί δημόσια την αναθεώρηση των καταστροφικών σημείων του σχεδίου.
Να προστατεύει τους ιδιωτικούς κήπους από έναν παράλογο κατακερματισμό στο όνομα του «πρασίνου».
Να πιέζει καθημερινά για την ολοκλήρωση της κτηματολογικής διαδικασίας.
Να ενημερώνει αναλυτικά κάθε ιδιοκτήτη για το τι αλλάζει στην περιουσία του.
Να δημοσιοποιεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για κάθε έργο.
Να συντηρεί τους δρόμους, τον φωτισμό, τους κοινόχρηστους χώρους και το παραλιακό μέτωπο.
Να απαιτεί την ολοκλήρωση του Μεσογειακού Πάρκου.
Να βρίσκεται στο Μάτι όχι μόνο κάθε 23 Ιουλίου, αλλά και τις υπόλοιπες 364 ημέρες του χρόνου.
Αντί γι’ αυτό, το Μάτι αισθάνεται ότι δεν έχει Δήμο.
Έχει έναν Δήμο που εμφανίζεται για να ανακοινώσει τι αποφάσισαν άλλοι, που αναπαράγει τη γλώσσα της «ανασυγκρότησης», ενώ οι κάτοικοι βιώνουν την αβεβαιότητα και που δεν κατάφερε να μετατρέψει την τεράστια εθνική και διεθνή προσοχή των πρώτων χρόνων σε συγκεκριμένα, ολοκληρωμένα έργα για την περιοχή.
Έχει έναν Δήμο που παρακολουθεί το Μάτι να μετατρέπεται από ζωντανή κηπούπολη σε πεδίο εφαρμογής μελετών, χωρίς να υψώνει τη φωνή που απαιτεί το μέγεθος της αδικίας.
Ο Δήμος Μαραθώνος δεν μπορεί να παριστάνει τον απλό παρατηρητή.
Δεν είναι γραφείο διαβίβασης υπουργικών αποφάσεων.
Είναι ο θεσμικός εκπρόσωπος των κατοίκων.
Και όταν 1.500 κάτοικοι αντιδρούν σε ένα σχέδιο που επηρεάζει τα σπίτια και τις περιουσίες τους, ο Δήμος δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από το επιχείρημα ότι «το αποφάσισε το Υπουργείο».
Ο Δήμος οφείλει να παίρνει θέση.
Καθαρή θέση.
Δίπλα στους κατοίκους και όχι δίπλα στις μακέτες.
Τι έγινε τελικά μέσα σε οκτώ χρόνια;
Έγιναν μελέτες.Εκδόθηκαν Προεδρικά Διατάγματα.
Δημοσιεύτηκαν ΦΕΚ.
Χαράχτηκαν νέες γραμμές πάνω σε χάρτες.
Έγιναν εξαγγελίες για πάρκα και παραλιακούς περιπάτους.
Οργανώθηκαν παρουσιάσεις και ειπώθηκαν μεγάλα λόγια.
Αλλά τα βασικά ερωτήματα παραμένουν:
Πότε θα αποκτήσουν οι ιδιοκτησίες καθαρές και οριστικές κτηματολογικές εγγραφές;
Πότε θα μπορούν οι άνθρωποι να μεταβιβάσουν, να επισκευάσουν και να αξιοποιήσουν χωρίς αβεβαιότητα τις περιουσίες τους;
Πότε θα επανεξεταστούν οι παράλογοι πεζόδρομοι και οι κατακερματισμοί οικοπέδων;
Ποιος θα συντηρεί τους δεκάδες νέους χώρους πρασίνου, όταν ο Δήμος δυσκολεύεται να φροντίσει τους ήδη υπάρχοντες κοινόχρηστους χώρους;
Πότε θα ολοκληρωθεί πραγματικά το Μεσογειακό Πάρκο;
Πότε θα προστατευτεί και θα αποκατασταθεί το παραλιακό μέτωπο;
Πότε θα πάψει το Μάτι να αντιμετωπίζεται ως πολεοδομικό πείραμα;
Το Μάτι δεν ζητά άλλη «σωτηρία»
Το Μάτι δεν χρειάζεται κάποιον να το σώσει από τον εαυτό του.
Δεν χρειάζεται να του εξηγήσουν ξανά ότι έφταιγαν οι δρόμοι του, οι κήποι του, τα σπίτια του και η ιστορία του.
Χρειάζεται να αναλάβουν τις ευθύνες τους εκείνοι που δεν προειδοποίησαν, εκείνοι που δεν εκκένωσαν, εκείνοι που έκλεισαν τη Λεωφόρο Μαραθώνος και διοχέτευσαν ανθρώπους προς το μέτωπο της φωτιάς, εκείνοι που αντί να αποκαταστήσουν τον τόπο με σεβασμό, σχεδίασαν ένα διαφορετικό Μάτι χωρίς να ακούσουν τους ανθρώπους που ζουν σε αυτό.
Και χρειάζεται, επιτέλους, έναν Δήμο παρόντα και όχι έναν Δήμο ανακοινώσεων και επετείων που θυμάται το Μάτι όταν υπάρχουν κάμερες, υπουργοί ή μνημόσυνα.
Έναν Δήμο που θα συγκρουστεί, θα απαιτήσει, θα ενημερώσει, θα προστατεύσει και θα ολοκληρώσει.
Οκτώ χρόνια μετά, το Μάτι δεν ζητά άλλα παχιά λόγια.
Ζητά να σταματήσει η διαστρέβλωση της ιστορίας του.
Ζητά να μη μετατραπεί η τραγωδία σε πρόσχημα για την καταστροφή του χαρακτήρα του.
Ζητά σεβασμό στις ζωές που χάθηκαν, στους ανθρώπους που επέζησαν και σε εκείνους που επέλεξαν να μείνουν και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους.
Το Μάτι εγκαταλείφθηκε την ώρα της φωτιάς και οκτώ χρόνια μετά, εξακολουθεί να περιμένει την Πολιτεία και τον Δήμο που του υποσχέθηκαν ότι δεν θα το εγκαταλείψουν ποτέ ξανά.
